دوشنبه, 08 آذر 1400
شناسه خبر:5714

مهم‌ترين مؤلفه قدرت ايران

  • انداز قلم

قدرت يك ملت در چيست و يك ملت چگونه مي‌تواند قدرتمند باشد؟ بسياري از ملت‌ها، رهبران دولت‌ها و نظريه‌پردازان روابط بين‌الملل در پي پاسخ به اين پرسش‌اند. چراكه پاسخ به اين پرسش هر ملتي را مي‌تواند به امنيت پايدار، اعمال حق حاكميت و استقلال كه مهم‌ترين لوازم پيشرفت هر ملتي است، رهنمون كند.

مقالات و تحلیل ها

ملت‌هاي ضعيف همواره در ناامني، بدون حق اعمال حاكميت و در وابستگي و در نتيجه‌ي همه‌ي اين‌ها، در عقب‌افتادگي و عقب‌نگه‌داشتگي به سر مي‌برند. گوهر امنيت در صدف قدرتمندي يك ملت شكل مي‌گيرد. اگر ملتي قدرتمند نباشد، در تلاطم اراده‌هاي كشور‌هاي مستكبر دچار چالش مي‌شود و از بين مي‌رود.
 
هريك از مكاتب و نظريات بين‌الملل در پاسخ به اين پرسش بنيادين كه يك ملت چگونه مي‌تواند قدرتمند باشد، مجموعه‌اي از شاخص‌ها را طرح كرده‌اند. در نظريات جديد، جمعيت، وسعت سرزميني، دولت و حاكميت را مهم‌ترين عناصر شكل‌گيري قدرت يك ملت معرفي مي‌كنند.

ملتي كه جمعيت بيشتر، قلمرو بزرگ‌تر، دولت توانمندتر با حاكميت ملي منسجم‌تر داشته باشد، از اين منظر قدرتمندتر است. برخي ديگر از صاحبنظران معتقدند معيار نهايي قدرت ملي، توانمندي نظامي است، زيرا كشور‌ها در محيطي به سر مي‌برند كه در آن امنيت آن‌ها مورد تهديد‌هاي داخلي و خارجي فراوان و هميشگي قرار دارد. از اين‌رو مؤثر بودن سلاح‌هاي قهريه‌ي آن‌ها، مقياس نهايي قدرت كشور‌ها به‌شمار مي‌رود.

در كنار توانمندي نظامي، برخي نيز ريشه‌هاي قدرت ملي را در توانايي كشور‌ها در مسلط شدن بر بخش‌هاي مهم اقتصاد جهاني مي‌دانند، ولي توانمندي نظامي همچنان مهم‌ترين تجلي قدرت باقي مانده است.۱

در كنار اين موارد مهم، با بررسي صورت‌گرفته بر ۲۸ نظريه و الگوي مشخص‌ كننده‌ي قدرت ملي، سه عامل بالاترين درصد فراواني را داشته‌اند:

الف) جمعيت، ويژگي‌هاي كمّي و كيفي آن،

ب)كيفيت رهبري، مديريت، كيفيت حكومت

ج) وجود منابع طبيعي، مواد خام و معادن.۲
 
جمهوري اسلامي همواره سعي نموده است شاخص‌هاي متعارف قدرت خود را ارتقا ببخشد. تأكيد بر افزايش جمعيت و در كنار آن، توجه به آموزش‌وپرورش براي توانمندسازي جمعيت و همچنين تنظيم اسناد بالادستي براي نيل به اهداف انقلاب اسلامي و بهبود ساختار حكومت و توانمندسازي قدرت نظامي، همه‌وهمه در جهت افزايش قدرت ملت ايران بوده تا بتواند در امنيت پايدار، راه پيشرفتي كه خود تنظيم كرده است، بپيمايد.

اما نكته‌اي كه جمهوري اسلامي را نسبت به ديگر دولت‌ها و ساختار‌هاي سياسي متمايز مي‌كند، اين است كه قدرت در جمهوري اسلامي، «مردم‌بنيان» است. به اين معنا كه اگرچه عوامل ياد شده در بالا به‌عنوان عوامل قدرت جمهوري اسلامي نيز محسوب مي‌شوند اما مهم‌ترين داشته‌ي جمهوري اسلامي براي قدرتمند بودن، در ميان همه‌ي مؤلفه‌هايي كه گفته شد، «مردم» است.

وقتي ميشل فوكو انقلاب اسلامي ايران را از نزديك در خيابان‌هاي تهران مشاهده مي‌كرد، متوجه اين امر شده بود كه قدرت اين انقلاب شكوهمند را مجموعه عوامل تشكيل‌دهنده‌ي قدرت سخت، شكل نداده است، بلكه اين انقلاب براساس«قدرت نرم»۳ خود، كه باور مردمانش و نفوذ كلام امامش است.

اين‌قدر شكوهمند جلوه‌گر شده است. «ايران روح يك جهان بي‌روح» حاصل همين فهم فوكو از انقلاب اسلامي است.
 
از سويي ديگر در مقاطعي از تاريخ جمهوري اسلامي، به‌دليل وقوع انقلاب، ارتش توانمند و منسجم، منابع مالي لازم، اقتصاد پويا، سازمان سياسي منسجم و يكپارچه و حمايت بين‌المللي وجود نداشت، اما جمهوري اسلامي همواره قدرتمند ظاهر شده، پيروزي را از آن خود نموده و امنيت پايدار را براي پيشرفت ايران به ارمغان آورده است.

آنچه جمهوري اسلامي را در اين مقاطع به موفقيت رسانده، قدرت نرم و بسيج‌كنندگي انقلاب اسلامي و حضور مردم در صحنه است. حضور مردم در مقاطع حساس، مهم‌ترين عنصر قدرت جمهوري اسلامي است. قيام مسلحانه‌ي نيروهاي ضدانقلاب در تهران، آمل، كردستان و تركمن‌صحرا و همچنين جنگ تحميلي هشت‌ساله‌ي رژيم بعث صدام، فتنه‌ي تير ۱۳۷۸ و فتنه‌ي سياه ۱۳۸۸ از جمله مقاطع تاريخي بودند كه عنصر اصلي قدرت جمهوري اسلامي، يعني«حضور مردم در صحنه»، آن را به‌سوي موفقيت راهبري نموده‌اند.
 
با همين منطق است كه مراسم روز استقلال ملت ايران، متمايز از مراسم‌هاي استقلال ملي در ديگر كشور‌هاست.

ديگر كشور‌ها در روز ملي خود، مهم‌ترين عنصر قدرتمندي خود، يعني نيروهاي نظامي و توانمندي‌هاي آنان را به نمايش مي‌گذارند، اما در جمهوري اسلامي، با توجه به اينكه بنيان قدرت مردمي است، آنچه پيش چشم جهانيان به‌عنوان مهم‌ترين عنصر قدرت ايران جلوه مي‌كند، «حضور مردم در صحنه» است. در ايران هرگاه مردم در صحنه بوده‌اند، جمهوري اسلامي قدرتمند بوده و امنيت و استقلال براي پيشرفت حاصل شده است.
 
با توجه به آنچه گفته شد، بايد توجه داشت كه مهم‌ترين صحنه‌ي حضور مردم در كشور، «انتخابات» است. با توجه به مردم‌ بنيان بودن قدرت جمهوري اسلامي، اگر توصيه‌ي قرآن به قدرتمند شدن «وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ»۴ را بخواهيم مصداق‌يابي كنيم، از جمله مصاديق آن، حضور بصيرانه‌ي مردم در صحنه‌ي انتخابات است؛ چراكه اين حضور، قدرت نرم جمهوري اسلامي را افزايش مي‌دهد.
 
پير بورديو، سه نوع سرمايه را شناسايي نموده است كه عبارت‌اند از: سرمايه‌هاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي. او سرمايه‌ي اجتماعي را شكلي از سرمايه مي‌داند كه به ارتباطات و مشاركت اعضاي يك سازمان توجه دارد و مي‌تواند همراه با سرمايه‌ي فرهنگي، ابزاري براي رسيدن به سرمايه‌هاي اقتصادي باشد. با حضور مردم در انتخابات و جلوه‌گر شدن سرمايه‌ي اجتماعي جمهوري اسلامي و قدرت نرم آن، حصار امنيت و امكان پيشرفت حاصل مي‌شود.

هرچه جمهوري اسلامي سرمايه‌ي اجتماعي بيشتري داشته باشد، مي‌تواند در حوزه‌هاي امنيتي، اقتصادي و... موفق‌تر باشد. انتخابات فردا نيز، جلوه‌گاه ديگري است براي نمايش مؤلفه‌ي قدرت ايران به جهانيان.
 
پي نوشت ها:

۱. تليس، اشلي و ديگران (۱۳۸۳)، سنجش قدرت ملي در عصر فراصنعتي، ترجمه‌ي ناشر، تهران، مؤسسه‌ي فرهنگي مطالعات و تحقيقات بين‌المللي ابرار معاصر ايران.

۲.دكتر سيدهادي زرقاني (۱۳۸۹)، نقد و تحليل مدل‌هاي سنجش قدرت ملي، فصلنامه‌ي ژئوپليتيك، سال ششم، شماره‌ي اول.

۳. قدرت نرم، در اصطلاح به‌معناي توانايي شكل‌دهي به ترجيحات ديگران از طريق اقناع و جذب ديگران به‌گونه‌اي آشكار، اما نامحسوس است كه براي كسب نتايج مطلوب از طريق جذابيت به‌جاي اجبار يا تطميع به كار گرفته مي‌شود و با به‌كارگيري ابزارها و شيوه‌هاي غيرمستقيم، بر منافع يا رفتارهاي ديگر كشورها اثر خواهد گذاشت (ناي، جوزف، ۱۳۸۷، قدرت نرم، ترجمه‌ي سيدمحسن روحاني و مهدي ذوالفقاري، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق).

۴. سوره‌ي مباركه‌ي انفعال، آيه‌ي ۶۰: هر نيرويي در قدرت داريد، براي مقابله با آن‌ها [دشمنان]، آماده سازيد!

 

 

منبع:

1. پايگاه اطلاع‌رساني دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمي سيدعلي خامنه‌اي (مد‌ظله‌العالي)

2. پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس شهید حاج قاسم سلیمانی

ارسال نظر به عنوان مهمان

  • هیچ نظری یافت نشد