دوشنبه, 08 آذر 1400
شناسه خبر:5671

جنگ شهرها در هشت سال دفاع مقدس

  • انداز قلم

حمله به مناطق غير نظامي و مسكوني، يكي از راهبرد هاي اصلي نظامي رژيم بعث عراق از همان روز هاي نخست جنگ بود ، حملات هوايي و توپخانه اي عراق عليه مناطق مسكوني ايران و غير نظاميان نیز آغاز گرديد.

مقالات و تحلیل ها

اين حملات از بامداد روز 17 مهر 1359 با اصابت سه فروند موشك فراگ7 به مناطق مسكوني شهر دزفول ابعاد تازه اي به خود گرفت و از آن زمان به عنوان يكي از راهبردهاي اصلي نظامي رژيم بعث عراق در جنگ تبديل شد كه تا سال 1362 قبل از عمليات خيبر ادامه داشت.

با ادامه اين حملات حضرت امام خميني (ره) در تاريخ 18 بهمن 1362 موافقت خود را با مقابله به مثل محدود عليه مراكز صنعتي، سياسي و نظامي عراق اعلام نمودند. بعد از موافقت حضرت امام خميني (ره) و اخطار مسئولين نظامي ايران، عراق به اين استراتژي خود ادامه داد و در روز 22 بهمن 1362، 5 فروند موشك اسكات بي به دزفول پرتاب كرد كه يكي از آنها به بيمارستان افشار اصابت كرد.

بعد از اين حمله ايران به مردم ساكن در شهرهاي بصره، مندلي و خانقين 24 ساعت فرصت داد تا آن شهرها را تخليه كنند و در 23 بهمن 1362 توسط آتشبارهاي توپخانه اقدام به مقابله به مثل نمود.

با اين حمله ايران، حملات عراق به شهرها متوقف شد ولي با آغاز عمليات خيبر در تاريخ 3 اسفند 1362، حملات به شهر ها از سوي عراق از سر گرفته شد و بر خلاف پروتكل 1925 ميلادي، رژيم بعث عراق در منطقه عملياتي خيبر از بمب هاي شيميايي استفاده كرد.

نكته جالبي كه  در تفاوت اقدامات جمهوري اسلامي ايران و رژيم بعث عراق در مطالب گفته شده وجود دارد اين است كه ايران به مدت حدود 4 سال از بعد از اولين حمله عراق به شهرهاي خود، از حمله به اهداف غير نظامي خودداري نموده است.

پس از وقفه اي كوتاه، حملات عراق به شهرهاي ايران از تاريخ 10 خرداد 1363 با حمله به پالايشگاه تبريز آغاز شد و همچنين در 15 خرداد ماه هواپيماهاي عراقي شهر بانه كردستان را كه در آن مردم مشغول تظاهرات به مناسبت سالروز قيام 15 خرداد بودند را بمباران  كردند و در پاسخ، از ساكنان 11 شهر عراق خواسته شد تا خانه هاي خود را ترك كنند و سپس تاسيسات سعيديه و كفري بمباران شد و بصره، خانقين، مندلي و زرباتيه عراق زير آتش توپخانه قرار گرفت.

سپس در تاريخ 23 خرداد 1363 با ميانجي گري سازمان ملل توافقنامۀ عدم حمله به شهرهاي مسكوني به امضاء رسيد، كه در تاريخ 14 بهمن 1363 توسط عراق نقض گرديد. اين حملات با پرتاب 5 فروند موشك- اسكاد بي- به شهر دزفول آغاز گرديد كه باعث ويراني صدها منزل، يك بيمارستان و يك دبستان و كشته شدن صد ها نفر شد.

در مقابل، ايران ابتدا از طريق صدا و سيما به مردم شهرهاي بصره، مندلي و خانقين اخطار داده و آنها را توسط توپخانه گلوله باران كرد. با از سر گيري حملات به شهرهاي اهواز و بوشهر توسط رژيم بعث عراق در تاريخ 13 اسفند 1363 جنگ وارد مرحله جديدي به اسم جنگ شهرها شد.

همچنين در تاريخ 15 اسفند 1363 عراق با استفاده از پيام راديويي، 30 شهر ايران را تهديد نمود كه از جمله اين شهرها مي توان به دزفول، مسجد سليمان، تهران، دهلران، انديمشك، تبريز، هويزه، بانه، ايلام و سنندج اشاره كرد. به دنبال تهديد به مقابله به مثل ايران، سازمان ملل در نامه اي تأمل برانگيز در تاريخ 18 اسفند 1363 دو طرف را به توقف جنگ شهرها در ساعت 23:59 دقيقه روز 18 مارس 1985 دعوت كرد كه آقاي دكتر ولايتي بر طبق نامه اي پذيراي آن بود.

صدور اين نامه برابر شد با اجراي عمليات بدر در تاريخ 19 اسفند 1363 و عراق به منظور جبران شكست در مواضع زميني بدون توجه به درخواست سازمان ملل به حمله خود به شهرها ادامه داد. در چنين وضعيتي مقابله به مثل موشكي در دستور كار قرار گرفت و در بامداد 21 اسفند 1363 رأس ساعت 3:20 بامداد اولين موشك ميان برد جمهوري اسلامي ايران به سمت كركوك عراق پرتاب شد كه  به يك پالايشگاه در كركوك اصابت كرد.

دولت عراق در اولين واكنش اين حمله را يك عمليات بمب گذاري از سوي ايران معرفي كرد. با تداوم حملات عراق به شهرهاي ايران دومين موشك اسكاد بي ايران در تاريخ 23 اسفند 1363 رأس ساعت 2:40 به قلب بغداد پرتاب شد كه به بانك رافدين بزرگترين بانك دولتي عراق اصابت كرد و ساختمان 18 طبقه اي آن را منهدم نمود. وجود اسناد و مدارك تجارت خارجي و قرار گرفتن مركز شنود و استراق سمع سازمان اطلاعات و امنيت عراق در طبقه فوقاني اين بانك، ارزش اين حمله را فوق العاده افزايش ميدهد.

از اين زمان به بعد، مقابله به مثل ايران در مقابل حملات عراق به شهر ها بر اساس قدرت بازدارندگي موشك هاي جمهوري اسلامي ايران بود كه عراق و رسانه هاي مقرض شديدا در پي سانسور خبري موشك هاي ايران بود اما با پرتاب چهارمين موشك در تاريخ 25 اسفند 1363 رأس ساعت 6:25 به مركز بغداد كه به منطقه الكراده رو به روي كاخ رياست جمهوري و نزديكي هتل هاي مريدان و شرايتون كه محل اقامت اتباع خارجي بود برخورد كرد. ديگر عراق توانايي سانسور حملات موشكي ايران را نداشت هرچند تلاش كرد به منظور خنثي كردن اثرات سياسي آن اين موشك را انفجار يك خودرو بمب گذاري شده معرفي كنند.

پنجمين موشك جمهوري اسلامي ايران به ساختمان جديد وزارت امور خارجه عراق واقع در600 متري كاخ صدام اصابت كرد و قدرت ايران در مقابله به مثل را به رخ صدام كشيد. اما حملات صدام عليه مردم بي گناه متوقف نشد، لذا هفتمين موشك زمين به زمين ايران با اصابت به مجتمع مسكوني افسران عالي رتبه عراق موجب هلاكت 130 نفر نظامي از جمله 30 افسر عالي رتبه عراق گرديد و خبرگزاري فرانسه نيز اين حمله موشكي را پوشش داد.

با تداوم اقدامات مقابله به مثل ايران، رژيم عراق مجبور به متوقف كردن حملات خود به مناطق مسكوني ايران در تاريخ 13 فروردين 1364 شد اما به دليل بلند پروازي سران اين رژيم در تاريخ 15 فروردين 1364 دوباره اقدام به بمباران برخي از شهرهاي ايران كردند.

در تاريخ 18 فروردين 1364 دبير كل سازمان ملل وارد ايران شد و در بازگشت و تسليم گزارش خود به  سازمان ملل يك طرح هشت ماده اي براي قطع مخاصمه را مطرح نمود كه از اين قرار است:

1. متوقف ساختن حمله به مناطق مسكوني؛

2. متوقف ساختن تهديد عليه خطوط هوايي؛

3. عدم استفاده از سلاح شيميايي و ميكروبي؛

4. خودداري از حمله كشتي هاي بازرگاني دولت هاي بي طرف؛

5. خودداري از حمله به بندرها، تأسيسات و پايانه هاي مربوط؛

6. مبادله اسيران بين المللي با همكاري كميته جهاني صليب سرخ؛

7. انجام اقدام هاي لازم براي اجراي مواد مذكور با حسن نيت؛

8. حفظ تماس دايم با دبير كل از جانب هر دو طرف.

كه متأسفانه شوراي امنيت (به عبارت صحيح تر) آمريكا، شوروي، فرانسه، انگليس و چين جلسه اي را براي بررسي اين گزارش و پيشنهادات دبير كل سازمان ملل اختصاص ندادند. در اين مقطع 29 شهر و چندين روستا، 118 بار مورد اصابت بمب و موشك قرار گرفت و 1227 نفر شهيد و 4682 نفر زخمي شدند.

رژيم بعث عراق در جنگ شهرها پا را فراتر از حملات موشكي و توپ خانه اي گذاشت و اقدام به استفاده از سلاح هاي شيميايي عليه شهرهاي ايران كرد. يكي از هولناك ترين اين حملات كه به عنوان اولين شهر غير نظامي جهان مورد اصابت بمب هاي شيميايي قرار گرفت، شهر سردشت بود.

عراق كه از بازپس گيري منطقه تصرف شده در عمليات نصر 4 درمانده شده بود و حملات مكرر روزهاي اول و پنجم تير نيز او را سودي نبخشيده بود، يكشنبه هفتم تير 1366 در جنايتي بي سابقه نقاط مسكوني و پر تردد شهر سردشت را در شلوغ ترين اوقات روز بمباران كرد.

بمب افكن هاي ارتش بعثي عراق در ساعات 16:25 و 16:30 نقاط مركزي  و پر تردد از جمله بيمارستان مركزي، فرمانداري، سپاه پاسداران، يك آموزشگاه، اداره بازرگاني و نيز حاشيه شهر سردشت را با پرتاب 20 بمب شيميايي هدف قرار دادند و مردم مسلمانِ كرد سردشت را به جرم ميهن دوستي و وفاداري به انقلاب و جمهوري اسلامي و حمايت از رزمندگان آن و در حالي كه به امور روزمرۀ خود مشغول بودند غافل گير كردند.

مردم بي خبر از عمق جنايت دشمن، ناگاه خود را در توده انبوه گازها و عوامل شيميايي گرفتار ديدند. آنان بارها هدف حملات هوايي و آتش سلاح هاي متعارف قرار گرفته بودند، اما تصور چنين جنايت هولناكي را نمي كردند، لذا همچون گذشته براي در امان ماندن از آثار بمباران ها خود را به پناهگاه ها رساندند ولي طولي نكشيد كه با هشدار هاي پياپي گروه امداد تيپ پدافند شيميايي 12 امام سجاد (ع) سپاه پاسداران- كه با بلند گو و آژير ضمن اعلام تك شيميايي، مردم را به رفتن به بالاي ارتفاعات و اجراي دستورات حفاظتي فرا مي خواندند- خود را به ارتفاعات و مكان هاي مرتفع رساندند.

وسعت و شدت اين جنايت سبب شد تا چندين هزار نفر از مردم شهر به نسبت هاي مختلف مصدوم گردند. حدود هفت هزار تن مصدوم و 200 تن شهيد در پروندۀ اين جنايت هولناك و فاجعه ضد انساني رژيم عراق ثبت شده است. اغلب قربانيان زنان و مردان سالخورده و كودكان و بيماران بستري در بيمارستان مورد هدف بودند. هواپيماهاي عراق دوشنبه 8 تير 1366 نيز بيمارستان مركزي سردشت و روستاي كله و اطراف سردشت را بمباران شيميايي كردند.

گفتني است كه رژيم بعثي عراق با بي اعتنايي به همه معاهدات و قرارداد هاي بين المللي، به رغم امضاي پروتكل 1925 و كنوانسيون هاي مربوط، با مشاهدۀ بي توجهي اعضاي شوراي امنيت و چشم پوشي آنها از ارتكاب جنايت عليه بشريت، حملات شيميايي عليه نيروهاي ايران در سراسر جبهه ها را تشديد كرد و علاوه بر آن، روستاها و شهر هاي مرزي ايران و كردستان عراق را هدف بمب باران ها و گلوله باران هاي شيميايي قرار داد كه حاصل اين جنايت در اين دوره حدود ده هزار نفر مصدوم و هزاران نفر شهيد اعم از نظاميان و مردم بي گناه ايران و عراق به خصوص كودكان، زنان و سالخوردگان بود. از جمله اين شهرها مي توان به خرمشهر، آبادان، سردشت و شلمچه اشاره كرد.

 

استخراج منابع :

1- جنگ شهرها و دفاع موشكي، محمد حسين پيكاني

2- جنايت جنگي، محمد باقر نيكخواه بهرامي

 

 

منبع:

1. سايت هيئت معارف جنگ شهيد سپهبد علي صياد شيرازي

2. پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس شهید حاج قاسم سلیمانی

ارسال نظر به عنوان مهمان

  • هیچ نظری یافت نشد